Zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych

Prezydent Bronisław Komorowski podpisał nowelizację ustawy o świadczeniach rodzinnych zmieniającą między innymi zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z przyjętą przez rząd nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych (Ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm) od 1 stycznia 2013 roku przyznawane są dwa rodzaje świadczeń: świadczenie pielęgnacyjne, niezależne od dochodu na osobę w rodzinie, oraz specjalny zasiłek opiekuńczy (uzależniony od dochodu na osobę w rodzinie). Ustawa w zaproponowanym przez rząd kształcie ma zracjonalizować zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych i dostosować je do możliwości finansowych państwa. Według MPiPS od początku 2010 r. liczba osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne gwałtownie rośnie ze względu na zniesienie kryterium dochodowego warunkującego jego przyznanie. W 2011 r. liczba osób uprawnionych zwiększyła się dwukrotnie.
Ze statystyk wynika, że wśród osób, które uzyskały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, aż 83 proc. stanowią osoby inne niż rodzice niepełnosprawnych dzieci, do których początkowo kierowana była ta pomoc. Zdaniem autorów noweli znaczna część osób pobierających zasiłek nadużywa pomocy finansowej ze strony państwa - zauważalna jest tendencja do wyszukiwania niepełnosprawnych członków rodziny przez osoby nieaktywne zawodowo, by uzyskać świadczenie bez faktycznego sprawowania opieki.

Świadczenie pielęgnacyjne
Dla kogo? Do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego uprawnieni są rodzice, opiekunowie faktyczni dziecka, osoby będące rodzinami zastępczymi, inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (z  wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności). Warunkiem otrzymania świadczenia jest rezygnacja z pracy zarobkowej na rzecz opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotny jest także moment powstania niepełnosprawności: musi to być przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki szkolnej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. A zatem prawo do tego świadczenia mają także inne osoby niż rodzice, na przykład dziadkowie, brat lub siostra, czyli osoby zobowiązane do alimentacji, jednak pod warunkiem, że rodzice dziecka albo sami są niepełnosprawni, albo zostali pozbawieni praw rodzicielskich.
Jak wynika z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanego w listopadzie 2012 roku, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje przedsiębiorcy, który zawiesi działalność gospodarczą, aby opiekować się niepełnosprawnym dzieckiem
Ile? Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jest niezależna od dochodu w rodzinie i od 1 stycznia zostaje podniesiona do 620 zł (do tej pory było to 520 zł). Budżet państwa opłaca też składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Równocześnie wprowadzono półroczny okres przejściowy: osoby, które już je otrzymują, będą do końca czerwca b.r. otrzymywać kwotę 520 zł, ci zaś, którzy będą spełniać nowe warunki, dodatkowo otrzymają dodatek w wysokości 100 zł. Od 1 lipca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne będzie wypłacane już tylko osobom uprawnionym do niego na podstawie nowych przepisów. Organ właściwy w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (w obecnym kształcie do końca lutego) informuje osoby otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych o wygaśnięciu z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i warunkach nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujących od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Osoba, która przebywa na urlopie wychowawczym lub bezpłatnym, nie otrzyma świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie rezygnuje z pracy, lecz ma jedynie przerwę w jej wykonywaniu.Przepisy dalej nie rozstrzygają, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma utrzymujący się z gospodarstwa rolnego.

Specjalny zasiłek opiekuńczy
Nowelizacja wprowadza także nowe świadczenie - specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł miesięcznie, który przyznawany będzie z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą dorosłą, wymagającą stałej opieki, w sytuacji, gdy opiekun rezygnuje z zatrudnienia.
Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwać będzie wtedy, gdy niepełnosprawność została stwierdzona czy nabyta po 25. roku życia lub związana jest np. z wiekiem osoby, nad którą trzeba sprawować opiekę. Zasiłek przyznawany będzie rodzicom, ale tylko w przypadku, kiedy jedno z nich zrezygnowało z pracy zawodowej. Zasiłek nie będzie natomiast przysługiwał rodzicowi, który nigdy pracy nie podejmował. Otrzymywać go będą również inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które zrezygnują z pracy w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest uzależnione od kryterium dochodowego dochodu dwóch rodzin: opiekuna i osoby niesamodzielnej. Aby świadczenie zostało przyznane, średni dochód w tych dwóch rodzinach nie może przekroczyć 623 złotych na osobę, czyli tyle, ile wynosi obowiązujące kryterium dochodowe dla osób otrzymujących świadczenia rodzinne (obecnie dla rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym wynosi ono właśnie 623 zł).
Osoby sprawujące opiekę nie będą miały prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego m.in. wtedy, gdy mają już ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie będą mogły go otrzymać także osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów.

Zmiany w becikowym
Od 1 stycznia zaczęło też obowiązywać kryterium dochodowe w udzielaniu jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka (tzw. becikowego). Od 1 stycznia 2013 r. becikowe ma trafiać jedynie do rodzin, których dochód w przeliczeniu na osobę nie przekracza 1922 zł. Wysokość świadczenia nie ulega zmianie i nadal będzie wynosić 1000 zł. Zgodnie z nowymi przepisami rodzice ubiegający się o becikowe będą musieli, wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia, składać także oświadczenie lub zaświadczenie o wysokości uzyskanych dochodów. Zgodnie z ustawą wysokość kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania becikowego będzie weryfikowana co 3 lata.

Pliki do pobrania

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Rozporządzenie z wzorami pism

Oprac. AJ